Trump'ın Türkiye'nin F-35 programına dönüşüne yeşil ışık yakması bekleniyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programına yeniden alınmasına hazır olduğunu bildirmesinin beklendiği öne sürüldü. New York Times'ın dört üst düzey ABD yönetim yetkilisine dayandırdığı habere göre Trump'ın bu adımı, Türkiye'nin F-35 hayalet savaş uçaklarını satın almasının önünü açabilecek bir politika değişikliği anlamına geliyor. Böyle bir karar, Trump'ın ilk başkanlık döneminde ulusal güvenlik gerekçesiyle uygulamaya koyduğu yasağın tersine çevrilmesi anlamına gelecek. Trump'ın bu hafta Ankara'da düzenlenecek NATO zirvesi için Türkiye'ye gideceği ve Erdoğan ile görüşeceği belirtildi. ABD Başkanı'nın, Erdoğan'ı "çok mutlu edecek" bir hediye hazırlığında olduğunu daha önce söylediği aktarıldı. Habere göre yönetim içinde haftalardır yürütülen temasların ardından Trump'ın, F-35 konusunda Türkiye lehine bir adım atma niyetini en azından açık biçimde ortaya koyması bekleniyor. Ancak uçakların Türkiye'ye ne zaman teslim edilebileceği belirsizliğini koruyor. Yetkililer, Trump'ın Kongre ve mevcut yasal sınırlamaları nasıl aşmaya çalışacağı konusunda farklı değerlendirmelerde bulundu. İki lider arasında süreci başlatabilecek bir mektup teatisinin gündeme gelebileceği ifade edildi. Beyaz Saray ise konuya ilişkin yorum talebine doğrudan yanıt vermek yerine Trump'ın daha önceki açıklamalarına işaret etti. Türkiye, 2019'da Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle F-35 programından çıkarılmıştı. Washington, S-400 sistemlerinin Türkiye'ye verilecek F-35'ler üzerinde kullanılabileceği ve Rusya'nın bu yolla savaş uçağının görünmezlik ve füze savunma kabiliyetlerine ilişkin bilgi edinebileceği endişesini dile getirmişti. ABD Kongresi, 2020'de kabul ettiği düzenlemeyle, Türkiye'nin Rus sistemlerine sahip olmaya devam etmesi halinde F-35 satışını engellemişti. Bu nedenle Trump yönetiminin, satışın önünü açabilmesi için Türkiye'nin artık S-400 sistemlerine sahip olmadığı sonucuna varması gerekiyor. Haberde, S-400 sistemlerinin üçüncü bir ülkeye devredilmesinin gündeme gelebileceği belirtildi. Bir ABD'li yetkiliye göre sistemlerin önemli bir bölümünün hâlâ sevkiyat konteynerlerinde olduğu ifade edildi. Başka bir yetkili ise mekanizmanın henüz netleşmediğini söyledi. Geçmişte S-400'lerin Ukrayna'ya devredilmesi fikri gündeme gelmiş ancak bu girişim sonuçsuz kalmıştı. Haberde, bugün Trump ya da Erdoğan'ın Rus sistemlerinin Ukrayna'ya satılmasına sıcak bakmasının olası görünmediği, bunun yerine sistemlerin kritik parçalarının sökülerek kullanılamaz hale getirilmesinin tartışılabileceği belirtildi. Türkiye, F-35 programına yeniden kabul edilmek için yıllardır yoğun lobi faaliyeti yürütüyor. Ancak Ankara bugüne kadar Rusya'dan aldığı hava savunma sistemlerinden vazgeçmeye yanaşmadı. Trump yönetiminin ilk döneminde Türkiye'nin F-35 programından çıkarılması, ABD'ye yaklaşık yarım milyar dolarlık maliyet doğurmuştu. O dönem Beyaz Saray, F-35'in, gelişmiş kabiliyetlerini öğrenmek için kullanılabilecek bir Rus istihbarat toplama platformuyla birlikte var olamayacağını açıklamıştı. Trump'ın ise bu karardan hiçbir zaman tam olarak memnun olmadığı ve sorumluluğu sık sık selefi Barack Obama dönemindeki koşullara yüklediği belirtildi. Trump'ın yeniden göreve gelmesinden bu yana kamuoyuna açık ve kapalı görüşmelerde kararı tersine çevirme fikrini gündeme getirdiği ifade edildi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile geçen ay Oval Ofis'te yaptığı görüşmede F-35 konusuna ilişkin soruya yanıt veren Trump, Erdoğan'a kendisini "çok mutlu edecek" bir hediye getireceğini söylemişti. Başkan Yardımcısı JD Vance de konunun Savunma Bakanı Pete Hegseth ve ilgili ekip tarafından incelendiğini, Amerikan yasalarına uyum için bazı şartların gerçekleştiğinin belgelenmesi gerektiğini ifade etmişti. Buna karşın sürecin kolay ilerlemesi beklenmiyor. Kongre'de Türkiye'ye F-35 satışına karşı çıkabilecek isimler bulunuyor. Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Jim Risch'in de bu konuda şüpheci tutum sergileyen isimler arasında yer aldığı belirtildi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da Türkiye'ye F-35 satılmasına uzun süredir karşı çıkan isimler arasında yer alıyor. Netanyahu, pazartesi günü Fox News'e yaptığı açıklamada Erdoğan yönetimini sert ifadelerle eleştirdi. Trump yönetiminin ilk döneminde Türkiye'nin savunma tedarik kurumuna uygulanan yaptırımlar ise hâlâ yürürlükte bulunuyor. Kongre Araştırma Servisi'nin raporuna göre Türkiye tarafından ödemesi yapılmış ancak teslim edilmemiş F-35 uçakları ABD'de tutulmaya devam ediyor.