ABD ve Umman, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçiş ücreti ısrarını kırmanın yollarını arıyor

ABD ve Umman, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden geçiş ücreti alma konusundaki ısrarını kırmanın yollarını arıyor. Dolaylı müzakerelerdeki başlıca koz, İran'ın yurt dışında tutulan 100 milyar dolarlık fonlarının bir kısmının serbest bırakılması vaadi oldu. Tahran ise şimdilik bu teklife yanaşmıyor. İran'ın askeri liderleri, dünyanın en yoğun su yollarından birinden geçen gemilere yönelik yeni bir tehdit dalgasıyla karşılık veriyor. ABD temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, tıkanıklığı aşmanın ve boğazın açılmasına ilişkin geçen ay varılan ilk anlaşmanın uygulanmasını karara bağlamanın yollarını Katarlı arabulucularla görüşmek üzere bu hafta Doha'ya gitti. Görüşmelere aşina kaynaklara göre, hem ABD hem de İran heyetleri, sürece yeni bir boyut ekleyen Lübnan'daki son çatışmaları Katarlı arabulucularla ele aldı. Kaynaklara göre ABD'li diplomatlar İran'a bir takas önerdi: Milyarlarca dolarlık dondurulmuş fon karşılığında boğazın kontrolüne ilişkin iddiasından vazgeçmesi ve geçiş ücretlerinden feragat etmesi. Geçen ay ABD ile varılan anlaşma kapsamında İran'ın, yurt dışında dondurulan 100 milyar dolarlık fonlarının bir kısmına erişim sağlaması öngörülüyordu. Yıllarca süren yaptırımların yol açtığı yüksek enflasyon ortamında İran ekonomisinin yeni bir döviz girişine ciddi şekilde ihtiyacı bulunuyor. Müzakereler başlangıçta Katar'da tutulan 6 milyar doların serbest bırakılmasına doğru ilerliyordu ancak kaynaklara göre İran'ın boğazı kapatma kararı bu süreci geriye attı. İran, perşembe günü söz konusu karşılığın pozisyonunu değiştirmeye yetmediğinin sinyalini verdi. Doha'dan dönen İran'ın müzakerecisi Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Hürmüz'ün ABD'nin değil "İran'ın komutası altında" olduğunda ısrar etti. Tahran'ın ordusu da gün içinde tutumunu sertleştirerek, İran onaylı rotadan geçmeyen her geminin "ani ve güçlü" bir yanıtla karşılaşacağı uyarısında bulundu. İran, nihai olarak güvenlik gibi hizmetler karşılığında boğazdan geçen her gemiden ücret almak istiyor ve yıllık 40 milyar dolara ulaşabilecek gelirin büyük kısmını elde etmeyi umuyor. Bu talep, ABD ve Körfez'deki komşuları tarafından reddedildi. Bunun yerine müzakereciler, boğazın güney kesiminde haklara sahip olan Umman'ın alternatif önerisini değerlendiriyor. Görüşmelere aşina yetkililere göre bu plan kapsamında denizcilik hizmetleri, gönüllü bağışlarla finanse edilen bir fon aracılığıyla karşılanacak. Umman'ın, fona katkı sağlamaya hazır olup olmadıklarını görmek için petrol ve denizcilik şirketleriyle görüşmeler yürüttüğü belirtiliyor. Ancak İran, herhangi bir ücret ödenmeyeceği gerekçesiyle bu formüle şimdiye kadar itiraz etti. Körfez ülkeleri ise İran'ın su yolunu düzgün şekilde yönetmek için yeterli ekipmana sahip olmaması nedeniyle planın işleyeceğinden şüphe duyuyor. Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House'un Orta Doğu ve Kuzey Afrika programı direktörü Sanam Vakil, İran'ın boğazı kendi şartlarıyla açmaya çalıştığını ve elde ettiği kozdan vazgeçmek istemediğini belirterek, Tahran'ın boğazı sürdürülebilir şekilde yönetmekten çok daha kolay biçimde aksatabileceğini söyledi. Washington'ın görüşüne aşina bir kaynağa göre, ABD'li müzakereciler öneriyi aldı ancak Umman'a iletmeyi planladıkları bazı çekinceleri bulunuyor. Bir başka kaynak ise planın yine de İran'a fayda sağlayan bir tür geçiş gişesi olarak görülebileceğini ifade etti. Tıkanıklık, su yolundaki trafiği ağır biçimde aksattı. Geçen hafta Umman'ın, Tahran'ın iznini almadan alternatif geçiş rotasını organize etmesinin ardından İran, gemilere yönelik saldırılarına yeniden başladı; bu durum, taraflar çatışmayı durdurup müzakereleri yeniden başlatma konusunda anlaşmadan önce yeni bir ABD karşı saldırı dalgasını tetikledi. Emtia veri sağlayıcısı Kpler'e göre, su yolundaki günlük trafik bir hafta önceki 75 gemiden çarşamba itibarıyla 43 gemiye geriledi. Savaştan önce ise boğazdan günde 100'den fazla gemi geçiyordu.