Çin'in nadir toprak kısıtlamaları 6,5 trilyon dolarlık üretimi riske atabilir

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Çin'in nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kısıtlamalarının tam olarak uygulanması halinde ülke dışındaki 6,5 trilyon dolarlık nihai üretimin tedarik kesintisi riskiyle karşı karşıya kalabileceğini bildirdi. Dünyanın en büyük nadir toprak üreticisi olan Çin, Ekim 2025'te ihracat kontrollerini daha fazla malzemeyi kapsayacak şekilde genişletmiş ve yeni lisans şartları getirmişti. Pekin daha sonra uygulamayı 1 yıl ertelemeyi kabul etmişti. Nadir toprak elementleri, küçük miktarlarda kullanılmasına rağmen otomobil, uçak, elektronik ürünler ve silah sistemleri dahil birçok ürünün üretiminde kritik önem taşıyan 17 metalden oluşuyor. IEA'nın Küresel Kritik Mineraller Görünümü raporuna göre, kontrollerin tamamen yürürlüğe girmesi otomotiv, yüksek teknoloji, savunma ve enerji sektörlerinde yaklaşık 6,5 trilyon dolarlık üretimi arz kesintilerine açık hale getirebilir. ABD ve Avrupa'nın toplam ekonomik etkinin yaklaşık yarısını üstlenebileceği belirtildi. IEA Başkanı Fatih Birol, büyük miktardaki ekonomik değerin, tedarik zincirleri yüksek ölçüde yoğunlaşmış ve kırılgan olan sınırlı miktardaki kritik minerallere bağlı olduğunu söyledi. Ajans ayrıca elektrikli araç bataryalarında kullanılan grafite yönelik Çin'in planladığı ihracat kontrollerinin de risk oluşturduğunu bildirdi. Aynı dönemde açıklanan ve daha sonra ertelenen grafit kısıtlamalarının tamamen uygulanması halinde Çin dışındaki yaklaşık 300 milyar dolarlık üretimin tehlikeye girebileceği kaydedildi. Çin, küresel işlenmiş grafit üretiminin yüzde 90'ından fazlasını karşılıyor. Batılı ülkelerin alternatif kritik mineral tedarik zincirleri kurmaya çalıştığına işaret eden IEA, yeni projelere yönelik kamu finansmanı taahhütlerinin 2023-2025 döneminde 4 kattan fazla artarak 65 milyar dolara yükseldiğini belirtti. ABD ve Malezya'daki yeni nadir toprak rafinaj projelerinin Çin'in küresel pazardaki payını 2023'teki yüzde 90 seviyesinden geçen yıl yüzde 85'e düşürdüğü bildirildi. Planlanan projelerin takvime uygun ilerlemesi halinde bu oranın 2035'e kadar yüzde 70'e gerileyebileceği tahmin edildi.