ABD, İran ile yapılan anlaşmanın metnini yayımladı

Amerika Birleşik Devletleri, hafta sonu İran ile varılan mutabakat zaptının resmi metnini  yayımladı. Üst düzey bir ABD yönetimi yetkilisi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına, İran'a yönelik bazı mali kısıtlamaların hafifletilmesine ve gelecekteki teknik görüşmelerde İran'ın nükleer programının ele alınmasına ilişkin beklentilere yer veren 14 maddelik belgeyi okudu. "Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti Arasında İslamabad Mutabakat Zaptı" başlığını taşıyan belge, metnin kamuoyuna açıklanmamasına yönelik tepkilerin ardından yayımlandı. Üst düzey ABD'li yetkili, "Bu, temelde Hürmüz Boğazı'nı derhâl açmamıza, İranlıları nükleer tozu imha etmeye mecbur bırakmamıza ve ardından İranlılar olumlu davranışlarını artırdıkça bizim de onları daha müreffeh bir ülke hâline getirebilecek ekonomik rahatlama ve yaptırım hafifletmesini artırmamıza imkân tanıyan bir anlaşmadır." dedi. Mutabakatın cuma günü resmen imzalanması ve nihai anlaşmanın koşullarını müzakere etmek üzere 60 günlük sürecin başlaması bekleniyor. Daha önce taslak anlaşmanın koşulları haberleştirilmişti. ABD tarafından yayımlanan resmî metin taslağa büyük ölçüde benziyor ancak bazı ifade farklılıkları içeriyor. Resmî metinde ayrıca İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun etkisiz hâle getirilmesi için taslakta bulunmayan "asgari yöntem" ifadesine yer veriliyor. Resmi metnin tamamı şöyle: Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti, [__ tarih] tarihinde aşağıdaki hususlarda iyi niyetle ortaklaşa mutabakata varmıştır: 1 — Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti ve mevcut savaşta yer alan müttefikleri; Lübnan dâhil tüm cephelerde askerî operasyonların derhâl ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etmek amacıyla bu Mutabakat Zaptı'nı imzalamakta, bundan böyle birbirlerine karşı savaş veya herhangi bir askerî operasyon başlatmamayı, birbirlerine karşı güç kullanma tehdidinde bulunmamayı veya güç kullanmamayı ve Lübnan'ın toprak bütünlüğü ile egemenliğini güvence altına almayı taahhüt etmektedir. Nihai anlaşma, Lübnan dâhil tüm cephelerde savaşın kalıcı olarak sona erdirildiğini ve bu paragraftaki diğer hükümleri teyit edecektir. 2 — Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve birbirlerinin iç işlerine müdahale etmekten kaçınmayı taahhüt eder. 3 — Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti, karşılıklı mutabakatla uzatılabilmek üzere en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere etmeyi ve sonuçlandırmayı taahhüt eder. 4 — Bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasının hemen ardından Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı uyguladığı deniz ablukasını ve her türlü müdahale ya da engellemeyi kaldırmaya başlayacak ve deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen sona erdirecektir. Bu süre içinde gemi trafiği, İran İslam Cumhuriyeti tarafından yeniden sağlanan savaş öncesi trafik sayısıyla orantılı olacaktır. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde güçlerini İran İslam Cumhuriyeti'nin yakın çevresinden çekmeyi taahhüt eder. 5 — Bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasının ardından İran İslam Cumhuriyeti, yalnızca 60 gün süreyle, ticari gemilerin Basra Körfezi'nden Umman Denizi'ne ve Umman Denizi'nden Basra Körfezi'ne ücretsiz ve güvenli geçişini sağlamak için elinden gelen çabayı gösterecektir. Ticari gemi trafiği derhâl başlayacak; teknik ve askerî engellerin kaldırılması ile İran İslam Cumhuriyeti tarafından mayın temizleme ihtiyacı dikkate alınarak bu düzenleme 30 gün içinde tam olarak uygulanacaktır. İran İslam Cumhuriyeti, yürürlükteki uluslararası hukuk ve Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan devletlerin egemenlik hakları doğrultusunda, diğer Basra Körfezi kıyıdaş ülkeleriyle görüşerek Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetimini ve denizcilik hizmetlerini belirlemek amacıyla Umman Sultanlığı ile diyalog yürütecektir. 6 — Amerika Birleşik Devletleri, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran İslam Cumhuriyeti'nin yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları tutarında, karşılıklı mutabakata dayalı kesin bir plan geliştirmeyi taahhüt eder. Bu planın uygulanmasına ilişkin mekanizma, 60 gün içinde yapılacak nihai anlaşmanın bir parçası olarak sonuçlandırılacaktır. İlgili mali işlemler için gereken tüm lisanslar, muafiyetler ve izinler Amerika Birleşik Devletleri tarafından verilecektir. 7 — Amerika Birleşik Devletleri, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulu kararları ve birincil ve ikincil nitelikteki tüm tek taraflı ABD yaptırımları dâhil olmak üzere İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik her türlü yaptırımı, nihai anlaşmanın bir parçası olarak üzerinde mutabık kalınacak bir takvim çerçevesinde sona erdirmeyi taahhüt eder. İran İslam Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri, yukarıda belirtilen yaptırımların sona erdirilmesi meselesinin kritik önemini kabul etmiş ve bu konularda karşılıklı anlaşmaya varabilmek amacıyla müzakerelerde bunları derhâl ele alma niyetlerini ifade etmiştir. 8 — İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah edinmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit eder. Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti, stoklanmış zenginleştirilmiş maddelerin akıbetini, 7'nci paragrafta belirtilen takvime uygun olarak karşılıklı mutabakatla oluşturulacak bir mekanizma çerçevesinde çözüme kavuşturmayı kabul etmiştir. Asgari yöntem olarak bu maddeler, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının gözetimi altında tesis içinde daha düşük zenginlik seviyesine indirilecektir. Taraflar ayrıca İran İslam Cumhuriyeti'nin nükleer ihtiyaçlarıyla bağlantılı zenginleştirme konusunu ve karşılıklı mutabakata varılacak diğer hususları, nihai anlaşmada tatmin edici bir çerçevenin kabul edilmesi temelinde görüşmeyi kararlaştırmıştır. Nihai anlaşma, bu paragraftaki hükümleri teyit edecektir. Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti, yukarıda belirtilen nükleer konuların kritik önemini kabul eder. Taraflar, bu konularda karşılıklı anlaşmaya varmak amacıyla müzakerelerde bunları derhâl ele alma niyetlerini ifade eder. 9 — Nihai anlaşmaya kadar Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti mevcut durumu korumayı kabul eder. İran İslam Cumhuriyeti nükleer programının mevcut durumunu sürdürecek; Amerika Birleşik Devletleri ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ilave kuvvet konuşlandırmayacaktır. 10 — Amerika Birleşik Devletleri, bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasının hemen ardından ve yaptırımlar sona erdirilene kadar ABD Hazine Bakanlığının İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigorta, taşımacılık ve benzeri tüm bağlantılı hizmetler için muafiyetler yayımlamasını taahhüt eder. 11 — Amerika Birleşik Devletleri, bu Mutabakat Zaptı'nın uygulanmasıyla birlikte İran İslam Cumhuriyeti'ne ait dondurulmuş veya kullanımı kısıtlanmış fon ve varlıkları tamamen kullanılabilir hâle getirmeyi taahhüt eder. Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti, müzakereler sırasında bu fonların serbest bırakılmasına ilişkin usuller üzerinde karşılıklı olarak anlaşacaktır. Söz konusu fonlar, asıl hesaplarında tutulmaları veya başka bir hesaba aktarılmaları fark etmeksizin, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankasının belirlediği herhangi bir nihai hak sahibine yapılacak ödemelerde tamamen kullanılabilir hâle getirilecektir. Amerika Birleşik Devletleri bu doğrultuda gerekli tüm lisansları ve yetkilendirmeleri vermeyi taahhüt eder. 12 — Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti, bu Mutabakat Zaptı'nın başarıyla uygulanmasını ve nihai anlaşmaya gelecekte uyulmasını izlemek amacıyla bir yürütme mekanizması kurulması konusunda anlaşmıştır. 13 — Bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasının ve Mutabakat Zaptı'nın 1, 4, 5, 10 ve 11'inci paragraflarının uygulanmaya başlamasının ardından ve bu tedbirlerin uygulanmaya devam etmesi şartıyla, Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti nihai anlaşmaya ilişkin müzakerelere yalnızca diğer paragraflar üzerinden başlayacaktır. 14 — Nihai anlaşma, bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacaktır.