Arabulucular, İran ile yeni görüşmelerin yolunu açacak çerçeve metin için zamana karşı yarışıyor

Ortadoğulu yetkililere göre arabulucular, İran ile yeni görüşmelerin önünü açacak bir çerçeve oluşturmak ve diplomatik ilerleme sağlanamaması halinde günler içinde gerçekleşebileceği belirtilen yeni ABD ve İsrail saldırılarını önlemek için yoğun çaba yürütüyor. Müzakerelere dahil Pakistan ve diğer bölge ülkelerinin, ABD'nin İran'ın nükleer programının sınırlandırılmasına yönelik talepleri ile Tahran'ın olası ilk anlaşmayı savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamaların kaldırılması ve mali rahatlama başlıklarıyla sınırlı tutma hedefi arasındaki farkları gidermeye çalıştığı belirtildi. Arabulucular, İran ve ABD açısından kısa vadeli hedefin resmi bir anlaşmadan ziyade ateşkesi uzatacak ve sonraki görüşmeler için çerçeve çizecek bir niyet mektubu ya da mutabakat zaptı olduğu ifade edildi. Ancak hangi başlıkların bu çerçeve metinde yer alacağı, hangilerinin daha sonraki aşamaya bırakılacağı konusunda tıkanıklık sürüyor. Konuya yakın kaynakların WSJ'ye verdikleri bilgilere göre, sınırlı kapsamlı bu mutabakata dahi ulaşılamamasının ABD ve İsrail'i önümüzdeki günlerde enerji gibi ekonomik hedeflere yönelik kısa süreli saldırılara yöneltebileceğini, böylece İran rejimi üzerindeki anlaşma baskısının artırılmasının amaçlanabileceğini söyledi. İran ise yeni saldırılara geniş çaplı karşılık vereceği uyarısında bulundu. Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir'in çatışmaları önlemeye yönelik çabaları ilerletmek amacıyla İran'a gitmesi, temasların kritik bir aşamaya geldiğine işaret olarak değerlendirildi. Katar'dan bir müzakere heyetinin de Tahran'da bulunduğu belirtildi. Suudi Arabistan'ın da hafta başında İran'ı, anlaşma sağlanamaması halinde yeni bir tırmanış yaşanabileceği konusunda uyardığı kaydedildi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Brüksel'de gazetecilere yaptığı açıklamada çabalarda bir miktar ilerleme kaydedildiğini, ancak bunu abartmak istemediğini söyledi. Rubio, İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmaması gerektiği yönündeki ABD talebini yineleyerek, bunun İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesi ile silah seviyesine yakın malzeme stokunun ele alınmasını gerektirdiğini belirtti. Haberde, İran'ın çatışmayı sona erdirecek, yeniden saldırıya uğrama riskini azaltacak ve bölgedeki karşılıklı deniz ablukalarını çözecek, ancak ön aşamada nükleer taviz dayatmayan bir anlaşma istediği ifade edildi. Washington'un ise İran'dan çerçeve anlaşmada zenginleştirme programını uzun süre askıya almayı ve silah seviyesine yakın fisil malzemeyi ABD'ye teslim etmeyi taahhüt etmesini talep ettiği belirtildi. ABD'li yetkililer, yaptırım gevşemesinin kapsamının İran'ın üstleneceği nükleer taahhütlere bağlı olacağını söyledi. ABD Başkanı Donald Trump'ın ise bir yanda savaşın yeniden tırmanması ve İran'ın bölge genelinde saldırılarını yenilemesi riskini, diğer yanda İran'ın nükleer programına ilişkin taleplerinde esneklik göstermeyi tarttığı ifade edildi. Haberde, bazı danışmanlar ve muhafazakar çevrelerin Trump'a İran'a karşı en azından sınırlı hava saldırıları emri vermesini tavsiye ettiği, bunun müzakerelerde ABD'nin elini güçlendirebileceğini savunduğu belirtildi. İran Devrim Muhafızları ise saldırıya uğraması halinde çatışmayı bölge dışına taşıyacağı uyarısında bulundu. Geçen hafta sonu Birleşik Arap Emirlikleri'nin nükleer santralindeki bir elektrik jeneratörüne insansız hava aracı saldırısı düzenlendiğini açıklaması da olası yeni çatışmaların ne kadar hızlı tırmanabileceğine örnek olarak gösterildi. BAE, saldırının Irak'tan geldiğini, burada İran'la bağlantılı güçlü milislerin savaşta aktif rol oynadığını bildirmişti.