UNCTAD: Küresel ekonomi ticaret, gıda ve finans şoklarının yeni sınavıyla karşı karşıya

BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı, küresel ekonominin 2026'ya dayanıklılıkla girmesine rağmen jeopolitik gerilimler, gıda güvenliği riskleri ve finansal baskıların bu görünümü tehdit ettiğini bildirdi. UNCTAD'ın "Ticaret ve Kalkınma Öngörüleri 2026: Küresel ekonomi jeopolitik bir sınamayla karşı karşıya" başlıklı raporuna göre, küresel büyümenin 2025'teki yüzde 2,9 seviyesinden 2026'da yüzde 2,6'ya yavaşlaması bekleniyor. Raporda, yükselen enerji fiyatları, taşımacılıkta yaşanan aksamalar, piyasa oynaklığı ve güvenli liman arayışının yatırım ile talep üzerinde baskı yarattığı belirtildi. UNCTAD, son yıllarda ağırlıklı olarak ticaret gerilimleri ve politika belirsizliğiyle şekillenen küresel risklerin artık jeopolitik baskılar tarafından domine edildiğini vurguladı. Kuruma göre küresel ekonomi, arz kesintileri ve enflasyon aşamasından daha kırılgan bir döneme geçiyor ve süregelen belirsizlikler kıtlık ile daha geniş finansal stres yaratabilir. Raporda, gelişmekte olan ekonomilerin özellikle kırılgan durumda olduğu ifade edildi. Bu ülkelerin yakıt, gıda ve gübre faturalarının arttığı, aynı zamanda kur baskısı, daha sıkı finansman koşulları ve zayıflayan yatırımcı iştahıyla karşı karşıya kaldığı kaydedildi. UNCTAD, 2025'te gözlenen dayanıklılığın önemli bölümünün gelişmekte olan ekonomilerin küresel ticaret ve büyümedeki artan rolünden kaynaklandığını, ancak uzun süren istikrarsızlığın bu ivmeyi zayıflatma riski taşıdığını belirtti. Rapora göre küresel mal ticareti 2026'nın başlarında görece güçlü kalsa da bu ivmenin büyük bölümü yarı iletkenler, sunucular ve veri işleme ekipmanları gibi yapay zeka bağlantılı ürünlerde yoğunlaştı. Bu sektörlerin dışında ticaret büyümesi geleneksel sanayiler ve emtia bağlantılı alanlarda daha zayıf kaldı. UNCTAD, küresel mal ticareti büyümesinin 2025'teki yüzde 4,7 seviyesinden 2026'da yüzde 1,5 ila yüzde 2,5 aralığına yavaşlamasını bekliyor. Raporda gıda güvenliği tarafındaki risklere de dikkat çekildi. Yüksek enerji fiyatlarının gübre maliyetlerini artırdığı ve özellikle birçok gelişmekte olan ekonomide gıda enflasyonunu beslediği belirtildi. Aynı zamanda volatilite ve sıkılaşan finansman koşullarının küresel gıda ticaret sistemindeki kırılganlıkları ortaya çıkardığı ifade edildi. UNCTAD, büyük gıda ticareti şirketlerinde yaşanabilecek finansal stresin, aksaklıkların sürmesi halinde gıda güvenliği risklerini daha da artırabileceği uyarısında bulundu. Kuruma göre gıda güvenliği artık yalnızca arz ve fiyat meselesi değil, aynı zamanda bir finansal istikrar sorunu haline geliyor. Raporda, yenilenebilir enerjinin fosil yakıt şoklarına karşı korunmada giderek daha rekabetçi ve stratejik hale geldiği vurgulandı. Ancak yatırımların çok eşitsiz dağıldığı, bu nedenle birçok gelişmekte olan ekonominin bu dönüşümden yeterince yararlanamadığı belirtildi. UNCTAD, büyümeyi istikrara kavuşturmak ve gelecekteki şoklara karşı kırılganlığı azaltmak için daha güçlü uluslararası işbirliği, daha öngörülebilir ticaret koşulları, gelişmekte olan ekonomiler için daha güçlü finansal koruma mekanizmaları ve uygun maliyetli temiz enerjiye daha hızlı yatırım çağrısı yaptı.