Trump'tan Suudi Arabistan'a nükleer anlaşma için İsrail şartı

ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan ile imzalanan 30 yıllık nükleer işbirliği anlaşmasını Kongre'nin incelemesine sundu. Ancak yönetimden bir yetkili, Trump'ın anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Riyad'ın İsrail'le ilişkileri normalleştirerek İbrahim Anlaşmaları'na katılması yönündeki şartından vazgeçmediğini söyledi. Geçen ay açıklanan anlaşma, ABD şirketlerine Suudi Arabistan'ın nükleer altyapısının geliştirilmesinde merkezi rol vermeyi ve yabancı rakipleri büyük ölçüde dışarıda bırakmayı öngörüyor. Buna karşın anlaşmanın Suudi Arabistan topraklarında uranyum zenginleştirilmesinin önünü açabilecek olması Washington'da tartışma yarattı. ABD yasaları gereği Kongre'ye sunulan anlaşmanın engellenmesi kolay olmayacak. Bunun için Kongre'nin ortak karar kabul etmesi ve olası bir başkanlık vetosunu aşmak üzere üçte iki çoğunluk sağlaması gerekiyor. Anlaşma kapsamında ABD ve Suudi yetkililer, Amerikan şirketlerinin krallıkta uranyum zenginleştirme tesisi kurmasının ticari açıdan uygulanabilir olup olmadığını belirlemek üzere iki yıllık bir çalışma yürütecek. Çalışmanın yerli zenginleştirmeyi gerekli görmesi halinde tesisin ABD şirketleri tarafından kurulması planlanıyor. Düzenleme, hassas nükleer teknolojinin Suudi tarafıyla paylaşılmasını engelleyecek hükümler içerecek. Suudi yetkililer, ülkedeki uranyum yataklarını kullanarak sivil nükleer enerji sektörü geliştirmek istediklerini savunuyor. Riyad'a göre nükleer enerji, iç tüketimde petrol kullanımını azaltarak daha fazla petrolün ihracata yönlendirilmesini ve gelirlerin artırılmasını sağlayacak. Trump yönetimi, Amerikan şirketlerinin sürece hakim olmasının programın barışçıl kalmasını güvence altına alacağını savunurken, eleştirmenler bunun Orta Doğu'da hassas nükleer teknolojilerin yayılmasını teşvik edebileceği uyarısında bulunuyor. Anlaşmanın önündeki en önemli siyasi engel ise Trump'ın sonradan eklediği İsrail şartı. Yönetim yetkilisi, "Başkan'ın pozisyonu değişmedi. Anlaşma ancak Suudi Arabistan İbrahim Anlaşmaları'na katılırsa ilerleyecek" dedi. Suudi Arabistan, Biden yönetimi döneminde ABD ile savunma anlaşması ve sivil nükleer işbirliğini de kapsayan geniş bir paket çerçevesinde İsrail'le normalleşmeye yaklaşmıştı. Ancak Hamas'ın Ekim 2023 saldırısı ve İsrail'in Gazze'de başlattığı askeri operasyonların ardından Riyad normalleşme sürecinden geri adım atmıştı.