IMF: Petrol piyasası savaş şokunu emdi, ancak tamponlar tükeniyor

Uluslararası Para Fonu (IMF), küresel petrol piyasasının Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı büyük arz şokunu beklenenden daha sınırlı fiyat artışıyla karşıladığını ancak piyasayı koruyan tamponların önemli ölçüde azaldığını bildirdi. IMF ekonomistleri Jean-Marc Natal ve Azim Sadikov tarafından hazırlanan değerlendirmeye göre, savaşın başlangıcında hızla yükselen ham petrol fiyatları daha sonra varil başına 90-100 dolar aralığında dengelendi. Savaşın Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatması, günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve rafine ürün akışını durdurdu. Bu miktar küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık geliyor. Suudi Arabistan petrolü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı'na taşıyan boru hattına yönlendirirken, Birleşik Arap Emirlikleri Hürmüz dışında bulunan Füceyre Limanı'nı kapasitesine yakın çalıştırdı. Ancak alternatif güzergâhlar kaybedilen hacmin yalnızca sınırlı bölümünü telafi edebildi. Körfez bölgesindeki rafine ürün üretimi de önemli ölçüde düşerken, küresel arzın yaklaşık yüzde 10'unu sağlayan bölgede özellikle dizel ve jet yakıtı üretimi etkilendi. Mayıs sonu itibarıyla yaklaşık 1,1 milyar varil ham petrol piyasaya ulaşamadı. Bu miktar, normal küresel tüketimin yaklaşık 10 gününe karşılık geldi ve aynı aşamada 1973 petrol şoku, İran-Irak Savaşı ve Körfez Savaşı sırasında görülen kayıpları aştı. IMF, piyasanın şoku 3 temel unsur sayesinde karşıladığını belirtti. Savaş öncesinde arzın talebin günlük yaklaşık 2 milyon varil üzerinde olması başlangıçta tampon sağladı. Mart-mayıs döneminde ise talepteki düşüş, Körfez dışındaki üretim artışı ve stokların kullanılması açığı kapattı. Yüksek fiyatların özellikle Asya'da tüketimi azaltması ve ekonomilerin kömür ile yenilenebilir enerji gibi alternatiflere yönelmesi talep üzerinde baskı oluşturdu. Körfez dışındaki üretim 2025 seviyelerine göre günlük yaklaşık 2 milyon varil arttı. Artışa ABD öncülük ederken Venezuela, Guyana ve Rusya da üretimi yükseltti. Mart-mayıs dönemindeki günlük yaklaşık 4 milyon varillik piyasa açığı ise Çin'deki ticari stoklar ve stratejik rezervler dahil küresel stoklardan karşılandı. IMF, Hürmüz Boğazı tamamen yeniden açılsa bile petrol akışlarının önemli bölümünün normale dönmesinin 2-3 ay sürebileceğini belirtti. Uzun süreli üretim kesintilerinin, kuyuların yeniden devreye alınması için finansmanın yetersiz olduğu bölgelerde kalıcı üretim kayıplarına yol açabileceği uyarısı yapıldı. Raporda, stokların yeniden oluşturulmasının, enerji kaynakları ile taşıma güzergâhlarının çeşitlendirilmesinin ve tüketicilere yönelik desteklerin geçici ve en kırılgan kesimlerle sınırlı tutulmasının önemine işaret edildi.